Over narren, kreupelen, doven en blinden.

Leven met een handicap. Van de Oudheid tot nu. Door Ben Wuyts. Oktober 2005. 183 blz.

Gehandicapten zijn van alle tijden, maar in de meeste geschiedenisboeken kom je ze niet tegen. Eeuwenlang werden mensen met een handicap of een chronische ziekte bespot, vernederd, uitgestoten of zelfs gedood.

Hoe moet het geweest zijn om in de prehistorie met een handicap te leven? Meer nog, verzorgde men toen al mensen met een handicap? Ben Wuyts, docent aan de Arteveldehogeschool Gent en historicus in hart in nieren, boog zich met veel toewijding over het fenomeen en leverde uiteindelijk het boeiende boek 'Over narren, kreupelen, doven en blinden' af. Het is een zoektocht door de geschiedenis naar het beeld dat men van gehandicapten had", zegt Ben Wuyts. "Doven en blinden hebben altijd bestaan, maar werden lang vernederd en zelfs gedood."

Ben Wuyts: "Hoewel ik geschiedenis aan de UGent heb gestudeerd, ben ik in de zorgsector terechtgekomen. Ik moest mijn burgerdienst doen en belandde in een school voor motorisch en meervoudig gehandicapte kinderen, waar ik volle twee schooljaren heb meegedraaid. Uiteindelijk ben ik er meer dan dertig jaar gebleven".
"Het beeld dat ik zelf van gehandicapten had, klopte totaal niet met de realiteit. Ongetwijfeld kwam dat door de media en het onderwijs, maar het was evengoed historisch zo gegroeid. Ik had geen vooropleiding om met personen met een handicap om te gaan, maar ik voelde meteen dat je het best op een heel gewone, menselijke manier met hen omging. Het Davidsfonds kwam naar me toe met de vraag of ik mijn ervaringen niet wilde opschrijven. Het is dus geen geschiedenis over de gehandicaptenzorg in de Lage Landen geworden. Ik heb het vanuit mijn praktijkervaring en historische belangstelling voor een zo breed mogelijk publiek geschreven."

Blijkbaar zorgde men in de prehistorie toch ook al voor de gehandicapten?
"Toen ik begon aan het boek, stond ik versteld dat er zo weinig was terug te vinden in de vakgeschiedenis. Maar er zijn talloze schedels teruggevonden met een gat in, waaruit blijkt dat men 35.000 jaar geleden ook al aan schedelboringen deed. Uit de kalklaag errond blijkt dat de personen nog leefden toen de boringen gedaan werden. Toen al moet men een mentale handicap als een soort innerlijke demon aanzien hebben, die eruit moest gehaald worden. In de Middeleeuwen deed men ook al aan bijvoorbeeld amputaties, zo bewijzen talrijke vondsten van beenderen."

"Het is dus fout te denken dat men minder voor zijn gehandicapten zorgde in een primitieve maatschappij."
"Maar de Grieken en Romeinen, de eerste grote beschavingen, doodden gewoon de baby's die niet aan het schoonheidsideaal beantwoordden. Iets minder lang geleden nog, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werden gehandicapten bestempeld als een minderwaardig ras en opgesloten."
Wanneer is het grote kentering rond gehandicaptenzorg dan gekomen?
"In 1770 werd er voor het eerst iets gedaan voor dove volkskinderen. De Franse monnik De l'Epée deed dat via gebarentaal, de Duitser Heinicke wilde de doven dan weer leren praten. In plaats van samen te werken, ontstond er echter een regelrechte methode-oorlog."

"Ook in Gent was die voelbaar. In Gentbrugge was er een uniek centrum voor doven onder leiding van de Broeders van Liefde, dat zich volledig toespitste op de gebarentaal van De l'Epée. De Zusters Van Liefde volgden in hun centrum in de Sint-Lievenspoort dan weer strikt de methode van Heinicke."

"Kortom, de Zusters en Broeders bevochten elkaar in liefde, om het zo te zeggen. De dove kinderen moesten bij de Zusters zelfs op hun handen gaan zitten zodat ze geen gebaren konden maken. Pas in 1980 besloten de twee centra samen te werken."
"Dokter Guislain heeft in de 19de eeuw dan weer baanbrekend werk verricht met mentaal gehandicapten. Daarvoor werden de zogenaamde krankzinnigen als dieren opgesloten in het Geraard de Duivelsteen."
"Nu is de situatie natuurlijk veel beter, maar toch moet men nog meer over mensen met een handicap of een chronische ziekte durven spreken."

ISBN: 90 5826 577 0
Davidsfonds, Leuven
www.davidsfonds.be