Tijdlijn
Prehistorie en Oudheid
Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat mensen in een primitieve samenleving en ondanks de barre prehistorische tijden meer dan eens voor hun zwakke stamgenoten wilden zorgen. Opgegraven skeletten van volwassenen met een handicap bewijzen dit.
Ook de ontdekking van talrijke doorboorde schedels uit het Neolithicum (ca. 4000 tot ca.1500 voor Christus) o.a. in La Pastora bij Alicante (Spanje) tonen ons de poging van medicijnmannen om stamgenoten die opvielen door hun vreemd gedrag te helpen. Via een schedelboring hoopte men de boze geesten, die volgens hen oorzaak waren van dit gedrag, uit het gekwelde lichaam van de bezetene te bevrijden. Verscheidene ‘patiënten’ overleefden die ingreep toch zeker enige tijd. Dat merken archeologen aan de kalkaangroei aan de randen van het schedelgat. Belangrijk was de zorgintentie die toen ook bestond!
De algemene, harde levensomstandigheden in de prehistorische tijden begrensden de levenskansen van zwakke en gehandicapte mensen natuurlijk meer dan die van hun stamgenoten. Bron: B. Wuyts, 2009
Blinde burgers met enige intellectuele begaafdheid brachten het in de Grieks-Romeinse Oudheid dikwijls verder dan anderen met een handicap, vooral als ze behoorden tot een welgestelde familie. In Griekenland genoten ‘blinde profeten’ zoals Tiresias, Phineus, Euenius en Ophioneus enig aanzien. Hun blindheid werd beschouwd als een uiterlijk teken van het innerlijke, bijna bovennatuurlijke licht van wijsheid dat in hen straalde. Deze benadering was echter niet weggelegd voor blinde mensen van simpele komaf. Velen werden afgewezen, verzeilden in de armoede en de bedelarij. Bij de Romeinen was het tot in de keizertijd gerbuikelijk om blinde jongens te verkopen als galeislaven en blinde meisjes te verhuren als prostituees. Bron: B. Wuyts, 2009
3500 voor Christus
De Rig-Veda, een oud heilig gedicht uit India, wordt gezien als het document waar voor het eerst een prothese wordt genoemd. Het is geschreven in het Sanskriet en verhaalt over koningin Vishpla, die een been verloor in een oorlog. Zij kreeg een ijzeren prothese en keerde terug naar het slagveld.
355 voor Christus
Aristoteles (384 – 322 v. Chr.) beweert in zijn boek Historia Animalium (ca. 350 v. Chr.) dat doof geboren mensen niet in staat zijn om te denken. Ze zijn prelinguaal doof. Ze kunnen volgens de filosoof en verschillende tijdgenoten immers geen taal ontwikkelen als ze geen woorden horen. Ze kunnen dus niets aanleren. Bovendien meende hij dat ze geen verstaanbare klanken konden uitbrengen. Dit is de voorgeschiedenis van het etiket ‘doofstom’ dat heel lang ten onrechte gebruikt werd. Bron: B: Wuyts, 2009
Griekse en Romeinse tijd
In de Oudheid vonden de Griekse en de Romeinse gezagsdragers en verscheidene invloedrijke filosofen dat elk kind dat met een zichtbaar ‘gebrek’ geboren werd moest worden gedood of te vondeling gelegd worden. Een misvorming strookte niet met het staatsideaal van krachtige, mooi gevormde mensen. Men zag het als een slecht voorteken of als een straf van de Olympische goden. Bron: B. Wuyts, 2009
Kleine mensen vielen bij de rijke Romeinen in het begin van onze jaartelling erg in de smaak. Ze verschenen als potsierlijke grappenmakers tijdens de feestmaaltijden. Als ze daarbij nog een bochel en een verstandelijke beperking hadden, dan wou men er op de slavenmarkt een hoge prijs voor betalen. Ze waren de voorafspiegeling van de latere hofnarren en de jokers op onze speelkaarten.
Bron: B. Wuyts, 2009
Middeleeuwen
Middeleeuwen
Mensen met lepra gebruikten in de Middeleeuwen een lazarusklep om hun komst aan te kondigen. Door het geratel van de klep was iedereen gewaarschuwd en zo kon besmettelijke aanraking worden voorkomen. In de klep zat ook een ronde holte voor aalmoezen. Melaatsheid of lepra was in het middeleeuwse Europa een veel voorkomende, besmettelijke ziekte. Een lepralijder werd vanwege het besmettingsgevaar verbannen uit de maatschappij. Hij of zij kreeg naast de lazarusklep ook een drinknap, een schotel en speciale leprozendracht als uitrusting. De dracht bestond uit een mantel en een hoed met een opvallende witte band erom heen. Melaatsen waren totale outcasts die door de maatschappij als dood werden beschouwd. Ze kenden een akelig bestaan, waarin ze nooit tot iemand mochten spreken en afhankelijk waren van liefdadigheid. Pas in de zeventiende eeuw verdween lepra uit onze contreien.
(Bron: Nederlands Centrum voor Volkscultuur).
Einde 15e eeuw:
Oprichting van verenigingen van mensen met lepra in verschillende plaatsen in Nederland, de leprozengilden. Ze hadden tot doel "om onder de eigen leden een godvruchtige en sobere levenswijze te bevorderen. Zij hoopten op die manier hun positie in de marges van de samenleving zoveel mogelijk te verstevigen.[...] Het ging er alleen om de belangen van de eigen groep te behartigen; in gildenverband hoopte men juist sterker te staan tegenover 'vreemde' leprozen."
Nieuwe Tijd: van 1500 tot 1780
1755
Samuel Heinicke sticht de eerste orale school voor doven in Duitsland
1755
Charles Michel Abbe del' Epee sticht de eerste vrije school voor doven in Parijs (Frankrijk)
1760
Thomas Braidwood opent de eerste dovenschool in Engeland.
1777
Arnoldi, een Duitse pastoor, gelooft dat de opvoeding van doven vóór hun vierde jaar moet beginnen.
Van 1780 tot 1850
1784
Abba Silvestri opent de eerste school voor doven in Italië
1784
Eerste blindeninstituut in Nederland
1790
Oprichting Instituut voor doof-stomme kinderen, Groningen
1808
Instituut tot Onderwijs van Blinden start te Amsterdam met drie jonge leerlingen. In 1934 verhuist de instelling naar Huizen en wordt een school met internaat in het Groningse Haren geopend. In 1988 gaan beide instellingen op in Visio.
(Bron: home.visio.org)
Van 1850 tot 1900
1859
Oprichting Henricus in Grave, een instelling voor opvoeding en onderwijs aan blinde jongens. Ruim 20 jaar later, in 1882, vond de oprichting van De Wijnberg plaats, een instelling voor opvoeding en onderwijs aan blinde meisjes. Onderwijs en internaat waren aan elkaar gekoppeld. De instelling Henricus verhuisde omstreeks 1965 naar Nijmegen, omdat uitbreiding in Grave zonder fusie met de Wijnberg niet kon. In 1982 werd de fusie door de kerk toegestaan en ontstond Theofaan.
(Bron: www.sensis.nl)
1865 Thorbecke-wetgeving op het gebied van de Nederlandse gezondheidszorg
1873 Brailleschrift algemeen aanvaard
1874 Kinderwetje van Van Houten
1884
Oprichting Algemene Nederlandse Dovenvereniging Guyot in Amsterdam door Joodse doven.
1895 Veiligheidswet
27 mei 1895
Oprichting van den Nederlandschen Blindenbond (NBB) te 's-Gravenhage, de eerste belangenorganisatie van blinden in Nederland. Doel is onder andere het vormen van een vriendschappelijke band tussen de leden onderling, ‘die zich wederkeerig verbinden elkander met raad en daad bij te staan en in het algemeen alles te doen wat op wettelijke wijze de belangen der blinden bevorderlijk kan zijn.’ Blinde mensen organiseerden verschillende (gezelligheids)activiteiten, zoals jaarlijks een ‘Bondsdag’ waarop blinden uit het hele land samenkomen om hun belangen te bespreken en kontakten te leggen. De bedoeling was het isolement waarin blinden leefden te doorbreken. Al gauw werd deze doelstelling uitgebreid met financiële hulpverlening op filantropische basis.
(Bron: NVBS statuten 8-4-1987)
1898 Oprichting Nederlandse Orthopedische Vereniging
1899, 4 juli Lezing van Dr. W. Renssen Sr. in de algemene vergadering van de Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, Arnhem
14 december 1899
Oprichting van de Vereeniging tot verzorging van gebrekkige en mismaakte kinderen in Nederland. Deze Vereeniging was de voorloper van de Nederlandse Vereniging voor Revalidatie, die in 1980 zou fuseren met de Gehandicaptenraad in het Nationaal Orgaan Gehandicaptenbeleid.
Van 1900 tot 1940
1900, 9 december Stichting van het "Eerste tehuis voor gebrekkige en mismaakte kinderen' te Arnhem, de latere Johanna Stichting
1901 Ongevallenwet, oprichting van de Rijksverzekeringswet
1903, 14 februari Oprichting van de Vereeniging voor Physische Therapie op initiatief van Dr. J. van Breemen, Amsterdam
1905 Leerplichtwet
1905 Oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
1905 Oprichting van het Centraal Instituut voor Physische Therapie, Amsterdam
1908 Oprichting van het Rotterdamsch Zeehospitium Katwijk en de Rotterdamsche Vereeniging tot bestrijding der Tuberculose
1908
Oprichting Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden. (NVVS)
1908
De Rijksverzekeringsbank heeft een eigen revalidatiecentrum in Nijmegen (onder leiding van Dr. Lycklama à Nijeholt
1911
Minister Talma dient het ontwerp van wet in betreffende de verzekering van arbeiders tegen de geldelijke gevolgen van invaliditeit en ouderdom
1911
Oprichting van de Prins Alexander Stichting voor onderwijs aan blinden in Huis ter Heide. Bij de Piet Oost school hoorde een internaat. Nadat de school in 1951 ook opengesteld was voor slechtzienden bezocht prinses Marijke (ze noemde zichzelf later Christina) deze school. In 1988 werden de school en het internaat onderdeel van Visio, een instelling voor blinden in Huizen.
(Bron: wapedia.mobi.nl)
1912
Oprichting van de Amsterdamsche Blindenbond onder leiding van enkele ziende vakbondsmensen. Deze bond streeft naar “Maatschappelijke blindenzorg, geheel ten laste van de gemeenschap.” Het welzijn van blinden wil men uit de sfeer van filantropie halen, en wordt gezien als een verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid.
1912 Oprichting van de Adriaanstichting te Rotterdam-Hilligersberg op initiatief van mej. Maria Johanna de Monchy
1913, 25 juni Publicatie van de Invaliditeitswet in het Staatsblad nr. 205
1913
Oprichting van de Haagse Blindenkring, later ontstond hieruit de Haagse Blinden-vereniging. Onder leiding van Piet van der Wel komt deze instelling in verzet tegen de filantropische geest in de landelijke bond.
1914, 23 april Opening van de Adriaanstichting in Rotterdam-Hilligersberg
1915 Oprichting van de Cornelia Stichting te Beetsterzwaag
1916 Instelling van de Staatscommissie voor Blinden
1919
Oprichting van blindeninstituut Bartimeus te Zeist
(Bron:home.visio.org)
1919, 14 november
Oprichting Vereniging voor Misvormden in Leiden
10 december 1919
Oprichting Nederlandse Rooms-Katholieke Blindenbond St. Odilia te Amsterdam. De verzuiling doet zijn intrede in de blindenorganisaties.
(Bron: NVBS statuten 8-4-1987)
1919 Verslag van de Staatscommissie om te onderzoeken wat van staatswege kan worden verricht tot verbetering van het lot van Blinden en Halfblinden (Eindrapport van de Staatscommissie voor Blinden)
1920 Lager Onderwijswet
1921 Wijziging van de Ongevallenwet en van de Invaliditeitswet
13 juni 1922
Nederlandse Blindenbond ontvangt koninklijke goedkeuring over de nieuwe statuten waarin de koers wordt veranderd. Het sociale vraagstuk van het welzijn van blinden wordt in navolging van de Amsterdamse en Haagse Blindenbonden centraal gesteld. De leuze “Maatschappelijke blindenzorg geheel ten laste van de gemeenschap”, werd overgenomen. De filantropie moest worden vervangen door overheidshulp. Dit leidde tot de volgende eisen :
- leerplicht voor het blinde kind
- verbetering van het blindenonderwijs
- toegang tot het middelbaar en hoger onderwijs
- verbetering van de beroepsopleiding en produktieve arbeid in de maatschappij voor alle werkkrachtige blinden
- verbetering van lonen en arbeidsvoorwaarden voor die blinden die voor hun arbeid waren aangewezen op de blindenwerkplaatsen
- financiële steun voor niet werkkrachtige blinden
- verbetering van de levensomstandigheden van blinde ouden van dagen
1923 Besluit Buitengewoon Lager Onderwijs
1923 Oprichting van het Consultatiebureau voor Lichamelijk Gebrekkigen te Rotterdam, onder andere door J. van Assen
1924
Oprichting Nederlandse Christelijke Blindenbond, de zuilen zijn compleet. De drie organisaties NBB, NKB en NCB werken incidenteel samen. Belangrijkste meningsverschil is dat de NBB het idee van staatszorg voorop plaatst, terwijl de confessionele bonden het particulier initiatief verdedigen.
1924, 12 december Oprichting van het 'Comité Auto- en Boottochtjes voor lichamelijk gebrekkigen te Rotterdam' (naar het voorbeeld van Den Haag en Amsterdam)
1924 Oprichting van de Bond van Invaliden, Amsterdam
25 juni 1924
Eerste straatdemonstratie in den Haag, georganiseerd door de Nederlandse Blindenbond om de aandacht te vestigen op de noden van blinden. Tussen de twee wereldoorlogen werden heel wat pogingen ondernomen om zowel de overheid als het Nederlands publiek te interesseren voor de sociale problemen van blinden. “In woord en geschrift trachtten wij onze ziende medemensen ervan te overtuigen, dat blinden in hun midden een waardige plaats konden innemen.” De NBB wil opkomen voor “de menselijke rechten van de blinden” en durft daartoe “eisen te stellen”. Men zoekt kontakt met Kamerleden en stuurt verzoekschriften naar de Tweede Kamer.
1 januari 1926
De Nederlandse Blindenbond stelt Johan van den Berg aan als bezoldigd propagandist, een functie die hij tot 1963 vervuld.
1926, februari Oprichting van de Centrale Vereniging voor Lichamelijk Gebrekkigen (CVLG) en opheffing van de Vereeniging tot verzorging van gebrekkige en mismaakte kinderen in Nederland
1926 Oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Rheumatiekbestrijding
1927
Oprichting van de Vereniging tot behartiging van de belangen van Nederlandsche Lijders aan Been en Gewrichtstuberculose in Laren Noord-Holland
mei 1927
CLVG publiceert de brochure 'Hoe zorgt Nederland voor zijn lichamelijk gebrekkigen'
1927, 31 augustus
Oprichting van de Nederlandse Vereniging tot bevordering van de arbeid door Onvolwaardigen (AVO)
8-12 october 1928
De AVO organiseert een internationaal congres over arbeid en arbeidsmethoden voor onvolwaardige arbeidskrachten
1928
CLVG publiceert de brochure 'Zorg voor lichamelijk gebrekkigen'
2 augustus 1929
Eerste internationaal congres van de International Society for Crippled Children in Genève
1929
CLVG publiceert het boek 'De zorg voor lichamelijk-gebrekkigen uit sociaal, economisch en medisch oogpunt', door Dr. J. van Assen
1929
Oprichting van de Staatscommissie inzake onvolwaardige arbeidskrachten
1929
Oprichting van het Koningin Emma Jubileumfonds
1929, december
Opening van de Anna Kliniek in Leiden, kliniek voor orhopedische behandeling van lichamelijk gebrekkigen
1929
Ziektewet
1929
Oprichting van het Gemeentelijk Instituut voor Physico Therapie te Groningen (Dr. Rookmaker)
1930
Arbeidsbemiddelingswet (Staatsblad 433, 29 november 1930)
1930
Oprichting van het Consultatiebureau voor Rheumatische Ziekten te Amsterdam
1931
Besluit Buitengewoon Onderwijs-1931
1931
Oprichting Nederlandse Bond van Dovenverenigingen
1931, 29 juni tot 3 juli
Internationaal Congres van de International Society for the Care of Cripples Children, Amsterdam
1933
Opening van de St. Maartenskliniek, Nijmegen
1936
Grote polio-epidemie in Nederland
1936, 28 juni tot 5 juli
Third World ongress for the Care of Cripples, Boedapest, Hongarije
1937, 24 januari
Oprichting van de Vereniging van Artsen-Physico-therapeuten, door Dr. J.C. Mom en Dr. J. van Breemen. Deze vereniging heeft tot 1955 bestaan en was de voorloper van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Revalidatie en Fysische Therapie
1938
Eindrapport van de Staatscommissie inzake onvolwaardige arbeidskrachten
1938
Oprichting van de Blauwe Vogelgroepen (bijzondere eisengroepen, padvinderij voor gehandicapten kinderen)
1938
Oprichting Vereniging ter bevordering van de belangen van slechthorenden
1939
Vierde internationaal congres van de ISCC
1940
Oprichting van de Nederlandse Christelijke Bond van Doven
Van 1940 tot 1945
Tweede Wereldoorlog
In de Tweede Wereldoorlog moesten joodse doven in Nederland zowel de Jodenster dragen als een armband waarop ‘Taub’ stond.
1941
Verplichte ziekenfondsverzekering
29 augustus 1941
Alexander Katan, werkzaam als repetitor in het onderwijs in Leeuwarden, een Joodse man van 1.25m lengte en rolstoelgebruiker, krijgt een verbod om zijn werk in het onderwijs voort te zetten. Dit is het gevolg van een verbod voor Joden om in het onderwijs te werken, ingesteld door de bezettingsmacht. Dit verbod ontneemt hem zijn inkomen. Alexander Katan en zijn vrouw Julia beschouwen zichzelf niet als joods en dragen geen zogenaamde jodenster, wat een overtreding van de anti-joodse wetten betekent.
1942
Oprichting van de Algemene Nederlandse Invaliden Bond (ANIB)
juli 1942
Alexander Katan wordt door de Nederlandse politie opgesloten in de strafgevangenis van Leeuwarden, waar hij een paar maanden zit. Korte tijd later wordt ook Julia Katan, zijn vrouw en ook klein van afmeting, opgepakt en naar de gevangenis van Leeuwarden gebracht, van waar zij na enige tijd vermoedelijk wordt overgebracht naar Kamp Westerbork. Alexander Katan wordt in september 1942 overgebracht naar Kamp Amersfoort. Vervolgens wordt de heer Katan op transport gesteld naar het concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk, waar hij op 3 november wordt ingeschreven onder nummer 13992. Hij wordt ingedeeld in het jodenblok en door de kampleiding regelmatig gebruikt als showobject voor de degeneratie van het joodse ras.
3 oktober 1942
Deportatie van Joodse doven uit Groningen naar Auschwitz via Westerbork
21-22 januari 1943
Deportatie van Joodse gehandicapten.
27 januari 1943
Alexander Katan wordt in Gusen, een onderdeel van Mauthausen, vermoord door een injectie in het hart.
1 maart 1943
De Joodse Invalide, een tehuis voor mindervaliden dat in 1911 in Amsterdam werd opgericht, gedeporteerd.
1943 (vermoedelijk)
Patiënten van het Joles ziekenhuis in Haarlem gedeporteerd.
7 april 1943
Alle 75 kinderen van 'Beth Azarja' worden weggevoerd.
Tweede Wereldoorlog
Massagraf met onder andere gehandicapten ontdekt in Duitsland in 2006.
Van 1945 tot 1970
1946
Oprichting van de Nederlandse Katholieke Invaliden Bond (NKIB). Doel: het bieden van individuele hulp aan oorlogsslachtoffers en het bieden van ontmoetings- en ontspanningsactiviteiten.
1947
Oprichting Stichting het Nederlandse Blindenwezen
10 oktober 1947
Oprichting academisch genootschap "Petronella Moens"te Amsterdam.
(Bron: NVBS statuten 8-4-1987)
12 maart 1948
Oprichting van de Federatie voor Lichamelijk Gebrekkigen
31 maart 1948
Oprichting van de Stichting Revalidatiecentrum De Hoogstraat in Leersum
1955
Oprichting Nederlandse Dovenraad
1963
Werkweek in het Henri Dunanthuis in Zeist ter voorbereiding van de actieve rol die gehandicapten moesten gaan vervullen in de opzet van Het Dorp
1964
Oprichting van Pandora door de Nederlandse zakenman A.L. van Ameringen met als doel mensen inzicht te geven in geestesziekten en om vooroordelen te bestrijden. De eerste betaalde medewerkster, Treeske Blase kreeg de opdracht voorlichting te geven. Pandora organiseerde excursies voor scholieren naar psychiatrische inrichtingen en maakte posters, brochures en films. In 1970 betrok Pandora voor het eerst (ex-) psychiatrische patiënten bij het geven van voorlichting.
November 1966
De eerste bewoners betrekken huizen in Het Dorp in Arnhem
1968
Oprichting van de Fobieclub Nederland, een eerste categorale organisatie van cliënten, door mevrouw M.N. de Wolf-Ferdinandusse en een andere vrouw. Doel van de Fobieclub was contacten tussen ‘lijders’ aan fobieën, depressies en dwangneurosen te stimuleren en hen in contact te brengen met gedragstherapeuten. De oprichting was ingegeven door een artikel in NRC handelsblad over een soortgelijke organisatie in Engeland. Mevrouw de Wolf, zelf fobisch, werd gemotiveerd door onvrede met de toen gangbare psycho-analytische behandeling van fobielijders.
1969
Verplichte aangifte van congenitale respectievelijk connatale afwijkingen
Van 1970 tot 1984
30 mei 1970
Officiële opening van Het Dorp door de minister van Cultuur Recreatie en Maatschappelijk Werk, mevrouw Dr. Marga Klompé
1971
Oprichting van de Cliëntenbond door ouders van kinderen die in behandeling waren bij het Medisch Opvoedkundig Bureau (MOB) in Leiden, onder andere Doortje de Graaf. Startverklaring: “Een aantal ouders en clienten, die zich thans in landelijk verband gaan verenigen, acht het dringend noodzakelijk om bij de discussies over de geestelijke volksgezondheid te worden betrokken op basis van mede-zeggenschap en mede-verantwoordelijkheid. Deze ouders en clienten zijn bereid om vanuit hun standpunt bij te dragen in de verdere opbouw en vormgeving.” De Cliëntenbond richt zich steeds meer op misstanden in psychiatrische inrichtingen
maart 1972
Overleg tussen het ministerie van CRM en vertegenwoordigers van een aantal organisaties van gehandicapten
1972
In Nijmegen ontstaat protest tegen de bouw van een nieuw, ontoegankelijk gemeentehuis. Vanuit het protest wordt het WIG opgericht, de Werkgroep Integratie Gehandicapten
1972
NKIB verandert naam in Gehandicapten Organisatie Nederland (GON)
1973
Oprichting van de Nederlandse Federatie van Organisaties van Gehandicapten (NFOG)
1973
Start van de Gekkenkrant. De redactie wil de emancipatie van patiënten op gang brengen. In 1977 had de krant een oplage van 7000 stuks waarvan er 3000 in de instellingen werden verspreid. In 1981 werd de krant opgeheven omdat, zo schreef de redactie, deze niet had geleid tot de beoogde emancipatie van opgenomen patiënten.
januari 1974
Brief en discussienota van minister van Doorn (CRM) over een herziening van het beleid over belangenorganisaties van gehandicapten
1974
De Cliëntenbond besluit haar lidmaatschap alleen open te stellen voor cliënten en ex-cliënten en wordt daarmee de eerste algemene organisatie van cliënten in de geestelijke gezondheidszorg in Nederland. De bond telde tegen de 2000 leden. Naast de Cliëntenbond zijn in de jaren ’70 allerlei lokale groepen van cliënten actief zoals de Utrechtse Gekkenbelangengroep, het Inrichtingsbestrijdingsfront in Nijmegen en Ruggesteun in den Bosch. Samen vormen ze de ‘gekkenbeweging’ of ‘tegenbeweging’. Ze vinden elkaar op twee belangrijke punten: Verzet tegen de ‘onmenselijke behandeling’ van psychiatrische patiënten en tegen het wetsvoorstel voor de vervanging van de bestaande Krankzinnigenwet. Ze organiseerden acties tegen het isoleren van patiënten en het gebruik van elektroshocktherapie, de Nationale Anti-Shock Aktie (NASA). Met succes: Aan het eind van de jaren ’70 werd de electroshocktherapie in de meeste instellingen gestopt. Verder werden acties gevoerd om eigen dossiers te mogen inzien en tegen inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van cliënten. In de instellingen werden activiteiten georganiseerd, waaruit de Dag, en later de Week van de Psychiatrie voortkwamen. Deze dagen kregen leuzen mee als ‘Baas in eigen brein’ of ‘Sta eens stil bij die pil’. Het protest ging verder dan alleen verzet tegen misstanden in psychiatrische instellingen. De beweging stelde het onderscheid ‘abnormaal-normaal’ en het medisch model in de psychiatrie ter discussie. Ze vroeg aandacht voor maatschappelijke oorzaken van psychische aandoeningen.
Augustus 1975
Aanvang bezuinigingsproces sociale zekerheid in Nederland.
April 1976
Publicatie van het Eindadvies van de Werkgroep Gehandicapten Organisaties: Er moet een ‘gehandicaptenraad’ komen
29 september 1976
Eerste bijeenkomst van vertegenwoordigers van belangenorganisaties ter voorbereiding van de oprichting van de Gehandicaptenraad
1976
De Algemene Vergadering van de Verneigde naties ropet 1981 uit als Internationaal Jaar van Gehandicapten. Zij roept op tot actieplannen op regionale, nationale en internationale niveaus met het accent op gelijke kansen, revalidatie en preventie van handicaps.
Bron: Bas Treffers
1977
Oprichting van de Afasievereniging
14 mei 1977
Grote manifestatie van gehandicapten en arbeidsongeschikten in Hilversum tegen de plannen de WAO uitkering te verlagen met 5%, 2800 deelnemers. Organisatie in handen van de Nederlandse Federatie van Gehandicaptenorganisaties, NFOG. In september worden de plannen ingetrokken door de minister van sociale zaken die erkent dat de plannen moeilijk aanvaardbaar zijn.
23 december 1977
Oprichting Nederlandse Vereniging van Blinden en Slechtzienden (NVBS) te 's-Gravenhage. In deze vereniging gaan de Nederlandse Blindenbond, de R.K. Blindenbond St. Odilia en het academisch genootschap Petronella Moens samen.
(Bron: NVBS statuten 8-4-1987)
25 mei 1978
Nederlandse Vereniging voor Revalidatie en Gehandicaptenraad ondertekenen de overeenkomst die leidt tot de oprichting van het Nationaal Orgaan Gehandicaptenbeleid, de voorloper van de Nederlandse Gehandicaptenraad
1978
Oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Autisme en verwante contactstoornissen. De vereniging wil vooral contact tussen ouders van autistische kinderen bevorderen, bekendheid geven aan het fenomeen autisme en de hulpverlening verbeteren.
14 februari 1978
Bezetting van de hal van het GMD/GAK kantoor in Amstelveen door arbeidsongeschikten i.s.m. de Landelijke Organisatie Bijstand (Rotterdam). Eerder op de dag voerde men actie bij het hoofdkantoor van het GAK in Amsterdam.
1979
Oprichting Nederlandse Katholieke Dovenbond door oud-leerlingen van het Instituut voor doven in St. Michielsgestel
1979
Er komt een aanbod voor ambulante onderwijskundige begeleiding, waardoor meer blinde kinderen naar het reguliere onderwijs kunnen gaan.
(Bron: www.sensis.nl)
26 mei 1979
Demonstraties van gehandicapten en arbeidsongeschikten in het gehele land tegen bezuinigingen op de sociale uitkeringen per 1 juli 1979, georganiseerd door de ANIB.
Juni 1979
Demonstratie door de gekkenbeweging tegen biologische psychiatrie op een congres in Utrecht over biologische psychiatrie.
27 juni 1978
Demonstratie op het Binnenhof door WAO comite’s tegen de aangekondigde bezuinigingen op de WAO
4 december 1979
Korte acties van werklozen, WAO-ers, bijstandstrekkers, gehandicapten en bejaarden tegen de aangekondigde maatregelen om de uitkeringen te verlagen. Een protesttocht voert naar de ondernemingsraad van het GAK-kantoor Amstelveen. Daarna trok men naar het stadhuis voor een gesprek met de wethouder van Sociale Zaken.
12 december 1979
Kleine demonstratie “Handen af van de sociale verworvenheden” op het Binnenhof te den Haag. Een gezamenlijke actie van de ANIB, de Bijstandsbond, de WBVA, en het WAO comite Amsterdam. Op deze dag verdedigde minister Albeda van Sociale Zaken een wetsontwerp tot verlaging van sociale uitkeringen. De korting op de uitkeringen van 0,5% per jaar wordt omgezet in een gematigder gedifferentieerd systeem van 0,3% voor sociale minima, oplopend tot 0,7% voor bovenminimale uitkeringen.
24 april 1980
Eerste landelijke WAO-congres in het Dorp te Arnhem, van 132 WAO-comites uit 97 plaatsen; ANIB en GON nemen deel. Het leidt tot oprichting van het Landelijk WAO-beraad, LWB. ±350 deelnemers.
1980?
Blokkade van de afsluitdijk door de actiegroep Gehandicaptenstrijd
1981
Internationaal Jaar van mensen met een handicap. Thema Volledige deelname en gelijkheid.
Tijdens het Winnipeg Congres van Rehabilitation International (RI), een internationale organisatie voor revalidatie, verlaten mensen met een handicap en bloc de door dienstverleners gedomineerde vergadering en richten Disabled people's International (DPI) op.
Bron: Bas Treffers
3 december 1981
Bezetting van Cultureel Centrum De Lindenberg in Nijmegen door 30 leden en sympathisanten van de Werkgroep Integratie Gehandicapten onder het motto “Geen drempel in onze cultuurtempel!” Na ruim 8 jaar strijd voor een betere toegankelijkheid zonder enig resultaat, heeft de groep om half 7 in de ochtend het gebouw bezet om de Nijmeegse bevolking eens te laten zien en voelen wat het betekent om geen gebruik te kunnen maken van dit openbare gebouw. Aan de buitenkant van het gebouw worden spandoeken opgehangen: “Bezet, 500 treden te veel”. Twee raadsleden van de SP helpen mee. Talloze steunbetuigingen volgen, van de lokale PSP, de medewerkers van de Speel-o-theek, de Nijmeegse afdeling van de Industriebond FNV en vele anderen uit het hele land. Na 2 dagen wordt de bezetting opgeheven, de verantwoordelijke wethouder heeft 1,8 miljoen toegezegd voor het realiseren van toegankelijkheid voor iedereen.
1981
Start St. Landelijke Patiënten- en Bewonersraden, LPR. De LPR ondersteunt de overal in het land opgerichte patiënten- en bewonersraden van psychiatrische ziekenhuizen en beschermde woonvormen.
1982
In Nijmegen ontstaat protest tegen de bouw van een nieuw, ontoegankelijk gemeentehuis.
26 mei 1984
De Nederlandse Vereniging van Blinden en Slechtzienden houdt te Amersfoort een protestbijeenkomst tegen het 1 juli pakket (korting op de bijstandsuitkering voor woningdelers)
Van 1985 tot 2007
25 maart 1985
Limburgse organisaties van gehandicapten en arbeidsongeschikten houden een provinciale manifestatie tegen de stelselherziening sociale zekerheid te Sittard. ± 250 deelnemers
8 april 1986
Manifestatie ‘Samen tegen Afbraak Sociale Zekerheid’ in Amicitia den Haag georganiseerd door o.a Gehandicaptenraad en ANIB ±1000 deelnemers ondersteund door oa FNV Raad v Kerken
1990
Wereldspelen voor gehandicapten in Assen
1990
Ondertekening van de ADA, de Americans with Disabilities Act door George Bush Sr. De ADA is een brede non-discriminatiewet op grond van handicap die internationaal als voorbeeld dient.
Bron: Bas Treffers
23 mei 1991
Demonstratie op het Binnenhof van ruim 800 mensen met een handicap tegen de eigen bijdrage in de woningaanpassing (f 500,-) en vervoerskosten (halvering tot f 1575,- per jaar); een bezuiniging van ruim 1 miljard op gehandicaptenvoorzieningen. De actie is georganiseerd door de Gehandicaptenraad en een aantal landelijke en regionale ouderen en gehandicaptenorganisaties.
29 januari 1992
±150 gehandicapten protesteren in het gebouw van de Tweede Kamer tegen de decentralisatie van de leefvoorzieningen in de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet AAW naar gemeenten (per 1 jan 1993) De voorzitter van de Gehandicaptenraad noemt het “een totale afbraak van het beginsel van solidariteit en van de rechten van gehandicapten”. Vijf dagen eerder op 24 januari beschrijft de VNG deze decentralisatie in een brief aan de Tweede Kamer ook al als het loslaten van het solidariteitsprincipe t.a.v. gehandicapten.
1992
Publicatie van “Gelijke Behandeling een plicht!” het eerste zwartboek met getuigenissen van mensen met makke over discriminatie op grond van handicap. Uitgave Gehandicaptenraad, Jopla en Independent Living Nederland
20 november 1992
De Gehandicaptenraad sluit een convenant met de werkgeversorganisatie van het midden- en kleinbedrijf KNOV. Deze gaan zich inzetten om zoveel mogelijk gedeeltelijk arbeidsongeschikten aan het werk te helpen. Het convenant bevat afspraken over betere voorlichting aan werkgevers alsook scholing voor gehandicapten.
1993
Start van een lobby voor opname van de grond handicap in de AWGB, het wetsvoorstel voor een Algemene Wet Gelijke Behandeling dat op dat moment al een jaar of tien onderwerp van discussie is.
11 mei 1993
Verkeersblokkade door 80 gehandicapten van de Zuid-Hollandlaan in den Haag uit protest tegen de bezuinigingen in de Wet Voorzieningen Gehandicapten, waarin voorzieningen voor gehandicapten gebudgetteerd en gedecentraliseerd worden naar gemeenten. Een spandoek stelt:”Wij willen niet achter de ramen, jullie wel?” De actie vindt plaats voorafgaand aan de parlementaire behandeling van de Wet Voorzieningen Gehandicapten in de Tweede Kamer.De Gehandicaptenraad becijfert dat door de voorgenomen bezuinigingen op vervoer, woonvoorzieningen en hulpmiddelen (zoals rolstoelen) gehandicapten tot ver onder het bijstandsniveau kunnen zakken. Desondanks wordt de WVG aangenomen door de Tweede Kamer, voorstemmers: CDA, PvdA, GPV, RPF, SGP en CD. De organisatie van de actie is in handen van de Gehandicaptenraad en Independent Living Nederland.
Bron: Ruud Vlek (1997)
augustus 1993
Internationaal congres van en voor mensen met een functiebeperking ‘Eur’able’ in Maastricht, georganiseerd door Independent Living Nederland en de Gehandicaptenraad. Tijdens het congres wordt voor het eerst het thema mensenrechten van mensen met makke naar voren geschoven als cruciaal thema voor de nationale, Europese en internationale belangenbehartiging.
20 september 1993
Acties van verstandelijk gehandicapten in diverse plaatsen in Nederland tegen een bezuiniging van 5% op hun dagverblijven. Initiatief?
28 september 1993
Staatssecretaris Wallage komt in conflict met alle partijen in de Eerste Kamer (uitgezonderd het CDA) die niet akkoord gaan met bezuinigingen op de gehandicaptenvoorzieningen. De fracties waren overstelpt met brieven van gehandicapten tegen de WVG. De Eerste kamer wil de eigen bijdragen van gehandicapten aan een maximum binden, ter behoud van hun sociaal minimum. Wallage zal de mogelijkheden daarvan onderzoeken. Op 5 oktober komt hij met een voorstel de eigen bijdragen inderdaad te maximeren om zo het sociaal minimum te garanderen waarop de Eerste Kamer akkoord gaat. De WVG wordt aangenomen met steun van PvdA en CDA. De Gehandicaptenraad houdt twijfels bij de gebudgetteerde decentralisatie bij een verdubbeling van de doelgroep door de toevoeging van bejaarden.
Bron: Ruud Vlek, (1997)
6 oktober 1993
Gedeeltelijk arbeidsongeschikten werkzaam in de sociale werkvoorziening staken voor reparatie van het ‘WAO gat’.
20 december 1993
De Verenigde Naties nemen resolutie 48/96 aan, de Standard Rules on the Equalization of Opportunities for Persons with Disabilities. Het document was bedoeld als basis voor een internationaal verdrag over de mensenrechten van gehandicapten. Daarvoor was toendertijd onvoldoende draagvlak. De Standard Rules hebben dus geen kracht van wet. De tekst bevat 22 hoofdregels, uitgewerkt in meer dan honderd afspraken.
Bron: Hand-Neus-Voetboek Mensenrechten, Gehandicaptenraad 1994
1995?
Blokkade van ontoegankelijke treinen op station Utrecht Centraal om de eisen van toegankelijk OV kracht bij te zetten, georganiseerd door het Jopla, het Jongerenplatform
1995?
"Wij zijn woest", Blokkade van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in den Haag. Alle in en uitgangen worden door een hondertal actievoerders met auto’s busjes rolstoelen en scootmobielen enkele uren geblokkeerd uit protest tegen (de afbraak van de sociale zekerheid?) Nadat de staatssecretaris uiteindelijk toezegt gesprekken aan te gaan met de actievoerders wordt de blokkade opgeheven en kunnen de werknemers van het Ministerie naar huis. Georganiseerd door Jopla en Gehandicaptenraad
1995?
Actie Ansichtkaart; Gehandicaptenraad, Jopla en Independent Living Nederland roepen iedereen op ansichtkaarten naar leden van de Tweede Kamer te sturen om te bereiken dat de Algemene Wet Gelijke Behandeling ook discriminatie op grond van handicap verbiedt.
21 juli 1995
Zeven rolstoelers rijden actievoerend de Nijmeegse Vierdaagse uit;
Onderwijl druk actievoerend en voorlichting gevend heeft een groep gehandicapten deelgenomen aan de Vierdaagse van Nijmegen, het grootste loopevenement van Nederland. Onder felle reacties van sommige medesporters, maar ook met veel positieve support van andere wandelaars, hebben zeven van hen het topsportevenement succesvol afgesloten. Overigens zonder een medaille te krijgen, want het organisatiecomite had hen uitgesloten van officiele deelname. De groep deed mee om officieel toegang te krijgen tot sportevenementen als deze, en meer in het algemeen om de aandacht te vestigen op de uitsluiting van gehandicapten in de samenleving.
1995
Aanname Europese Richtlijn Personenliften, de eerste Richtlijn met expliciete toegankelijkheidseisen.
Bron: Bas Treffers
1996 Oprichting European Disability Forum (EDF), het Europese platform van belangengroepen van mensen met een functiebeperking of chronische ziekte.
Bron: Bas Treffers
5 juni 1997
Streetrave in Den Haag; In het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de EU en de onderhandelingen over het Verdrag van Amsterdam blokkeert een veertigtal mensen met een handicap, onder wie Luc Houx, Yolan Koster-Dreese, Geert Bakker en Bas Treffers onder muzikale begeleiding een tweetal cruciale kruispunten in het centrum van den Haag. Onder andere het kruispunt voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken aan de Schedeldoekshaven wordt gedurende twintig minuten bezet. Doel is de eis voor een toegankelijke samenleving en de verankering daarvan in de Europese regelgeving kracht bij te zetten. Pamfletten met uitleg over de eisen worden uitgedeeld evenals een staafje zoethout om de wachtende automobilisten mild te stemmen. Een paar uur lang is het verkeer in het gehele centrum van den Haag ontregeld. Georganiseerd door de Nederlandse Gehandicaptenraad
1997
Op het Leidseplein in Amsterdam, recht voor het Americain hotel, wordt tijdens een manifestatie voor zichtbaarheid van burgers met een functiebeperking in Europa en de Europese regelgeving een ‘makke-versie’ van het vrijheidsbeeld onthuld door GroenLinks kamerlid Tara Oedaraj Singh Varma. Georganiseerd door de Gehandicaptenraad en het European Disability Forum, EDF
1997
Demonstratie van enkele honderden dove en slechthorende makkers en hun bondgenoten voor ondertiteling van televisieprogramma’s bij de gebouwen van de commerciële omroepen in Hilversum. Georganiseerd door de Dovenraad?
najaar 1997
Erkenning van de Nederlandse Gebarentaal door de Nederlandse regering
1997
Vaststelling door de Europese Unie van het Verdrag van Amsterdam, met in artikel 13 voor het eerst een verbod op discriminatie van gehandicapten. Dit artikel dient als de politieke en juridische basis voor het steeds krachtiger pleidooi van organisaties van gehandicapten voor Europese richtlijnen die discriminatie van mensen met een handicap op allerlei levensterreinen verbiedt.
1997?
Feest der Erkenning in Utrecht, georganiseerd door het Dovenschap ter gelegenheid van de Erkenning van de Nederlandse Gebarentaal
1997?
Nachtelijke wake op de stoep van het gerechtshof in den Haag om aandacht te vragen voor de schendingen van mensenrechten van gehandicapten in Nederland door Met Recht Anders.
27 november 2000
Vaststelling van de Europese richtlijn tegen discriminatie bij arbeid: "Richtlijn 2000/78/EG tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep". Deze Richtlijn verbiedt discriminatie bij arbeid en beroep op grond van handicap, leeftijd, seksuele geaardheid, godsdienst of overtuiging.
november 2001-februari 2002
“Rechten NU! Toer” door Nederland. In ruim twintig gemeentes worden manifestaties georganiseerd en actie gevoerd voor volwaardig burgerschap, gelijke kansen en gelijke rechten en tegen discriminatie.
Organisatie is in handen van de Gehandicaptenraad in samenwerking met lokale platforms van mensen met een handicap.
22 maart 2002
Chronisch zieken en gehandicapten demonstreren in den Haag tegen de WAO plannen.
1 april 2003
Na meer dan een decennium lobby, acties en politieke discussie neemt de Eerste Kamer de Wet Gelijke Behandeling Gehandicapten en Chronisch zieken aan. Deze wet verbiedt discriminatie op grond van handicap of chronische ziekte op het terrein van arbeid, beroepsonderwijs en openbaar vervoer. Als gevolg van de Europese richtlijn van november 2000 is de Nederlandse regering uiteindelijk verplicht non-discriminatiewetgeving op het terrein van arbeid in te voeren. De WGBH/Cz treedt in werking op 1 december 2003, met uitzondering van de artikelen 7 en 8 over het openbaar vervoer.
20 november 2003
“Vecht Mee! Veeg Mee!” Aktie in Den Haag
2004
Acties tegen de kilometerlimiet in het nieuwe Valys vervoerssysteem
januari 2005
Opening Het Dolhuys, het museum van de psychiatrie in het voormalig leprozen-, pest- en dolhuys in Haarlem.
13 december 2006
61e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties adopteert unaniem een internationaal mensenrechtenverdrag rond disability; the Convention on the Protection and Promotion of the Rights and Dignity of Persons with Disabilities. Deze VN conventie is wettelijk bindend.
30 maart 2007
De Europese Unie tekent de VN Conventie voor gehandicaptenrechten in New York. Het is voor het eerst dat de EU als geheel een conventie ondertekent.
Bron: Bas Treffers
26 april 2007
Stephen Hawking, 65 jaar, vliegt als eerste gehandicapte wetenschapper, aan boord van een 'zero gravity' vliegtuig, naar een hoogte van 30.000 feet en ervaart gewichtloosheid.